Olumlu ve Olumsuz Cümleler Oyunu

Kazanım

Konu özeti

Cümleler, bildirdiği işin, oluşun veya durumun gerçekleşip gerçekleşmediğine göre ikiye ayrılır. Bir cümlede anlatılan işin yapıldığını, yapılıyor olduğunu veya yapılacağını bildiren cümlelere "olumlu cümle" denir. Örneğin, "Dün akşam kitap okudum." cümlesinde okuma eylemi gerçekleştiği için cümle olumludur.

İşin gerçekleşmediğini, yapılmadığını veya durumun var olmadığını belirten cümlelere ise "olumsuz cümle" denir. Olumsuzluk bildiren cümleler genellikle eylemin sonuna gelen "-ma, -me" ekleri veya "yok, değil, -sız, -siz" sözcükleri ile kurulur. Örneğin, "Bugün okula gitmedim." cümlesi eylemin yapılmadığını belirttiği için olumsuz bir cümledir.

Örnek soru ve çözümü

Öğrencilerin sık yaptığı hata

Öğrenciler genellikle cümlenin sadece sonundaki eke bakarak karar vermeye çalışırlar ve 'değil', 'yok', 'siz' gibi ifadeleri gözden kaçırabilirler. Cümlenin anlamını bütünüyle değerlendirmelerini sağlamak için bu tür yardımcı sözcüklere dikkat etmelerini hatırlatın.

Akıllı tahtada nasıl oynatılır?

• Sınıfı iki takıma ayırın; bir takım olumlu cümleler kurarken diğer takım bu cümleleri olumsuza çevirerek yarışsın.
• Ekrana yansıtılan cümleyi öğrenciler ayağa kalkarak (olumlu ise) veya oturarak (olumsuz ise) işaretlesinler.
• Tahtaya bir olumlu cümle yazın ve öğrencilerden bu cümleyi olumsuza çevirecek kelimeyi (yok, değil, -me vb.) tahmin etmelerini isteyin.

Oyundaki sorular

1. Aşağıdaki cümlelerden hangisi biçimce olumsuz olsa da anlamca olumludur?
   • Arkadaşım gelmedi.
   • Kalemim evde yok.
   • Bu yemeği sevmez değilim.
   • Bugün okula gitmedim.
   Cevabı göster

   C) Bu yemeği sevmez değilim. — "Sevmez değilim" iki olumsuzluk içerir ama "seviyorum" anlamına gelir.
2. Aşağıdaki cümlelerden hangisi olumlu bir cümledir?
   • Bugün hava çok güneşli.
   • Sınıfta hiç arkadaşım yok.
   • Kitabımı evde unuttum.
   • Kardeşim uyumadı.
   Cevabı göster

   A) Bugün hava çok güneşli. — Güneşli olma durumu gerçekleştiği için bu cümle olumludur.
3. "Cebimde hiç para ...." cümlesini olumsuz yapmak için boşluğa ne gelmelidir?
   • yok
   • bitti
   • var
   • geldi
   Cevabı göster

   A) yok — Yok sözcüğü, durumun olmadığını belirterek cümleyi olumsuz yapar.
4. Aşağıdaki cümlelerden hangisi anlamca olumludur?
   • Ağaçta hiç meyve yok.
   • Köpeğim beni çok seviyor.
   • Annem bugün işe gitmedi.
   • Bugün hava hiç güzel değil.
   Cevabı göster

   B) Köpeğim beni çok seviyor. — Diğer cümleler olumsuzluk bildirirken, sevme eyleminin gerçekleştiği bu cümle olumludur.
5. "Çiçekleri suladım." cümlesi hangi tür bir cümledir?
   • Ünlem cümlesi
   • Soru cümlesi
   • Olumlu cümle
   • Olumsuz cümle
   Cevabı göster

   C) Olumlu cümle — Eylem yapıldığı ve gerçekleştiği için bu cümle olumludur.
6. "Ali dün akşam erken uyudu." cümlesinin olumsuzu aşağıdakilerden hangisidir?
   • Ali dün akşam uyumadı.
   • Ali erken yok.
   • Ali dün akşam uyudu.
   • Ali dün akşam erken uyumadı.
   Cevabı göster

   D) Ali dün akşam erken uyumadı. — Eylemin gerçekleşmediğini belirtmek için 'uyumadı' ifadesi kullanılır.
7. "Bugün dışarı çıkmadım." cümlesi hangi tür bir cümledir?
   • Emir cümlesi
   • Olumlu cümle
   • Soru cümlesi
   • Olumsuz cümle
   Cevabı göster

   D) Olumsuz cümle — Çıkma eylemi gerçekleşmediği için cümle olumsuzdur.
8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yok' sözcüğü cümleyi olumsuz yapmıştır?
   • Annem yemek yapıyor.
   • Buzdolabında süt yok.
   • Yarın tatile gidiyoruz.
   • Okulda işim çok.
   Cevabı göster

   B) Buzdolabında süt yok. — Sütün bulunmadığını belirttiği için 'yok' sözcüğü cümleyi olumsuz yapmıştır.
9. Aşağıdaki cümlelerden hangisi olumsuz bir cümledir?
   • Ödevlerimi vaktinde bitirdim.
   • Ayşe okula gelmedi.
   • Babam bana top aldı.
   • Yemekler çok lezzetli.
   Cevabı göster

   B) Ayşe okula gelmedi. — Gelmedi kelimesi, eylemin gerçekleşmediğini belirttiği için cümleyi olumsuz yapar.
10. "Bu sınavdan yüksek not aldım." cümlesi olumsuz yapılırsa nasıl olur?
    • Bu sınavdan yüksek not almadım.
    • Bu sınavdan not yok.
    • Bu sınavdan düşük not aldım.
    • Bu sınavdan not almadım.
    Cevabı göster

    A) Bu sınavdan yüksek not almadım. — Eylemi olumsuz yapmak için fiile olumsuzluk eki getirilir.
11. "Dün akşamki yemek çok lezzetliydi." cümlesi nasıl olumsuz yapılır?
    • Dün akşamki yemek lezzetli yok.
    • Dün akşamki yemek lezzetli değil.
    • Dün akşamki yemek lezzetli yapmadı.
    • Dün akşamki yemek lezzetli değildi.
    Cevabı göster

    D) Dün akşamki yemek lezzetli değildi. — Geçmiş zamanlı cümleleri olumsuz yapmak için 'değildi' ifadesi kullanılır.
12. "O çok çalışkan bir çocuk." cümlesini olumsuz hale getirirsek nasıl olur?
    • O çalışkan yok.
    • O çok çalışkan.
    • O çalışkan değil.
    • O çalışkan yapmadı.
    Cevabı göster

    C) O çalışkan değil. — 'Değil' sözcüğü, cümleyi olumsuzlaştırmak için doğru kullanımdır.