Bilgilendirici ve Hikâye Edici Metinler Oyunu

Kazanım

Konu özeti

Hikâye edici metinler; olay, kişi, yer ve zaman unsurlarını içerir. Bu metinlerin temel amacı okuyucuyu bir olay örgüsünün içine çekmek ve hayal gücünü geliştirmektir. Yazarlar bu türde kurgusal kahramanlara ve olaylara yer verirler. Okurken "Ne oldu?", "Kim, nerede, ne zaman yaptı?" gibi sorulara yanıt ararız.

Bilgilendirici metinler ise bir konu hakkında okuyucuyu aydınlatmayı hedefler. Gerçekçi, açıklayıcı ve kanıtlanabilir bilgiler içerirler. Bu metinlerde amaç öğretmek ve bilgi aktarmaktır. Yazarlar, tanımlamalardan, karşılaştırmalardan veya örneklerden faydalanırlar. Okurken "Bu metin bana ne öğretiyor?" sorusuna yanıt ararız.

Örnek soru ve çözümü

Öğrencilerin sık yaptığı hata

Öğrenciler genellikle her metni "hikâye" olarak nitelendirme eğilimindedir. Özellikle biyografi gibi gerçek yaşam öykülerini, hayal ürünü olan masal veya hikâyelerle karıştırırlar. Gerçek bilginin paylaşıldığı her metnin bilgilendirici olduğunu vurgulayarak bu karışıklığı giderebilirsiniz.

Akıllı tahtada nasıl oynatılır?

• Sınıfı iki takıma ayırın; okuduğunuz metin parçası bilgilendiriciyse sağ taraftakiler, hikâye ediciyse sol taraftakiler el kaldırsın.
• Tahtaya iki kutu çizin; öğrencilerin tahtaya yansıtılan cümleleri türlerine göre doğru kutuya sürüklemelerini isteyin.
• Bir metni okuduktan sonra "Bu metin yaşanmış bir olayı mı anlatıyor yoksa hayal ürünü mü?" diye sorarak tür tahmini yaptırın.

Oyundaki sorular

1. Aşağıdakilerden hangisi bilgilendirici metinlerde yer almaz?
   • Kurgusal kahramanlar
   • Bilgi içeren başlıklar
   • Konu ile ilgili örnekler
   • Nesnel açıklamalar
   Cevabı göster

   A) Kurgusal kahramanlar — Kurgusal kahramanlar hayal ürünüdür ve hikâye edici metinlerde bulunur.
2. Aşağıdaki metin parçalarından hangisi hikâye edici bir metinden alınmıştır?
   • Fotosentez, bitkilerin besin üretmesidir.
   • Dünya'nın kendi etrafında dönmesiyle gece ve gündüz oluşur.
   • Ay, Dünya'nın tek doğal uydusudur.
   • Tavşan, ormanın derinliklerinde hızla koşuyordu.
   Cevabı göster

   D) Tavşan, ormanın derinliklerinde hızla koşuyordu. — Kişi (tavşan), yer (orman) ve hareket (koşuyordu) unsurları olduğu için bu bir hikâye parçasıdır.
3. Bir yazarın amacı okuyucuyu eğlendirmek ve hayal kurmasını sağlamak ise hangi metin türünü seçer?
   • Hikâye edici
   • Haber yazısı
   • Bilgilendirici
   • Kılavuz
   Cevabı göster

   A) Hikâye edici — Okuyucuyu eğlendirmek ve hayal dünyasına hitap etmek hikâye edici metinlerin amacıdır.
4. Hikâye edici metinlerde olayları yaşayan kişilere ne ad verilir?
   • Araştırmacı
   • Kahraman
   • Uzman
   • Yazar
   Cevabı göster

   B) Kahraman — Hikâye edici metinlerde olay örgüsünü oluşturan kişiler, hikâyenin kahramanlarıdır.
5. "Bir varmış, bir yokmuş..." ifadesiyle başlayan bir metin türü hangisidir?
   • Sözlük maddesi
   • Haber yazısı
   • Hikâye edici
   • Bilgilendirici
   Cevabı göster

   C) Hikâye edici — Masal ve hikâye gibi hayal ürünü anlatımlar hikâye edici metinlerdir.
6. "Arılar, doğada çiçek tozlarını taşıyarak bitkilerin çoğalmasına yardım eder." cümlesi hangi metin türüne aittir?
   • Şiir
   • Hikâye edici
   • Mektup
   • Bilgilendirici
   Cevabı göster

   D) Bilgilendirici — Bu cümle nesnel bir bilgi içerdiği için bilgilendirici metin özelliği taşır.
7. "Küçük Can, okuldan döndüğünde masasının üzerinde bir mektup buldu." cümlesi hangi metin türünden alınmış olabilir?
   • Bilgilendirici
   • Ansiklopedi maddesi
   • Hikâye edici
   • Yemek tarifi
   Cevabı göster

   C) Hikâye edici — Kişi, yer ve zaman unsurlarını içeren bir olaydan bahsedildiği için hikâye edicidir.
8. Bir metnin amacı okuyucuya bir konu hakkında yeni bilgiler öğretmekse bu metin hangi türdedir?
   • Bilgilendirici
   • Hikâye edici
   • Mektup
   • Şiir
   Cevabı göster

   A) Bilgilendirici — Bir konu hakkında öğretici ve açıklayıcı bilgiler sunan metinler bilgilendiricidir.
9. "Kütahya, Türkiye'nin Ege Bölgesi'nde yer alan bir şehirdir." cümlesi hangi metin türüne aittir?
   • Hikâye edici
   • Fıkra
   • Masal
   • Bilgilendirici
   Cevabı göster

   D) Bilgilendirici — Bir yer hakkında coğrafi bilgi verdiği için bilgilendirici metin türündedir.
10. Aşağıdakilerden hangisi hikâye edici metinlerin bir özelliğidir?
    • Nesnel bilgiler vermesi
    • Bir olay örgüsünün olması
    • Bilimsel gerçekleri anlatması
    • Tanımlar yapması
    Cevabı göster

    B) Bir olay örgüsünün olması — Hikâye edici metinler; kişi, yer, zaman ve olay örgüsü etrafında şekillenir.
11. Aşağıdakilerden hangisi bir metnin bilgilendirici olduğunu kanıtlar?
    • Metnin bir yer adıyla başlaması
    • Konu hakkında gerçekçi bilgiler vermesi
    • Kahramanların konuşmaları
    • Olayların sırayla anlatılması
    Cevabı göster

    B) Konu hakkında gerçekçi bilgiler vermesi — Gerçekçi ve kanıtlanabilir bilgiler sunmak bilgilendirici metinlerin temel ayırt edici özelliğidir.
12. "Güneş, sistemimizin merkezinde yer alan bir yıldızdır." cümlesini içeren bir metin türü için hangisi söylenemez?
    • Bilgi öğretmeyi amaçlar
    • Bilgilendiricidir
    • Hikâye edicidir
    • Nesneldir
    Cevabı göster

    C) Hikâye edicidir — Bu cümle bilimsel bir gerçek içerdiği için hikâye edici olması beklenemez.