Maddenin Hâllerini Karşılaştırma Oyunu

Kazanım

Konu özeti

Evrendeki her şey maddedir ve maddeler üç temel hâlde bulunur: katı, sıvı ve gaz. Katı maddelerin belirli bir şekli vardır ve dışarıdan bir kuvvet uygulanmadıkça bu şekil değişmez. Örneğin kalem, taş ve masa birer katıdır; bunlar bulundukları kabın şeklini almazlar.

Sıvı maddelerin belirli bir şekli yoktur; konuldukları kabın şeklini alırlar ve akışkandırlar. Su, süt ve zeytinyağı buna örnektir. Gaz maddeler ise bulundukları her yere yayılır ve gözle görülmeleri zordur. Hava, su buharı ve doğalgaz gaz hâlindeki maddelere örnektir. Maddeleri birbirlerinden ayırt etmek için şekil alma, akışkanlık ve yayılma özelliklerini gözlemlemeliyiz.

Örnek soru ve çözümü

Öğrencilerin sık yaptığı hata

Öğrenciler genellikle sıvıların akışkan olduğunu bilir ancak gazların da akışkan olabileceğini veya bulundukları kabı tamamen doldurduklarını karıştırırlar. Bu yanılgıyı gidermek için bir balonun içindeki havanın balonun her yerine yayıldığını ve her köşesini doldurduğunu örnek vererek gazların yayılma özelliğini açıklayın.

Akıllı tahtada nasıl oynatılır?

• Sınıfı üç gruba ayırıp 'Katı', 'Sıvı', 'Gaz' takımları oluşturun ve soruları takımlar arası rekabetle cevaplatın.
• Her sorudan sonra tahtaya günlük hayattan bir nesne (ör. silgi, bardak su) getirip öğrencilerden bunun hangi hâlde olduğunu tahmin etmelerini isteyin.
• Zor soruları cevaplarken öğrencilerden 'Neden?' sorusunu açıklamalarını isteyerek kavram bilgisini pekiştirin.

Oyundaki sorular

1. Ahmet, elindeki oyun hamurunu avucunda sıkarak şeklini değiştirdi. Bu durum neyi gösterir?
   • Hamurun gaz olduğunu
   • Katıların akışkan olduğunu
   • Katıların dış kuvvetle şekil değiştirebildiğini
   • Hamurun sıvı olduğunu
   Cevabı göster

   C) Katıların dış kuvvetle şekil değiştirebildiğini — Oyun hamuru katıdır ancak dışarıdan uygulanan kuvvetle şekli değiştirilebilir.
2. Sıvı maddeler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
   • Belirli şekilleri yoktur.
   • Her yöne yayılırlar.
   • Kendi başlarına hareket edemezler.
   • Sıkıştırılabilirler.
   Cevabı göster

   A) Belirli şekilleri yoktur. — Sıvılar konuldukları kabın şeklini alırlar, yani kendilerine ait sabit bir şekilleri yoktur.
3. Aşağıdaki maddelerden hangisi bulunduğu ortamda her yöne yayılma özelliği gösterir?
   • Doğalgaz
   • Su
   • Silgi
   • Kitap
   Cevabı göster

   A) Doğalgaz — Doğalgaz gaz hâlindedir ve gazlar bulunduğu ortamda her yöne yayılır.
4. Sıvı ve gaz maddelerin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
   • Belirli bir şekillerinin olması
   • Akışkan olmaları
   • Katı olmaları
   • Sıkıştırılamaz olmaları
   Cevabı göster

   B) Akışkan olmaları — Hem sıvılar hem de gazlar akışkan maddelerdir, bu onların ortak özelliğidir.
5. Bir kaba konulan maddeler hakkında; 'Şekli değişmiyor' diyen bir öğrenci, hangi madde hâlinden bahsediyor olabilir?
   • Sıvı
   • Gaz
   • Su buharı
   • Katı
   Cevabı göster

   D) Katı — Şekli değişmeyen maddeler katıdır.
6. Aşağıdakilerden hangisinin belirli bir şekli vardır?
   • Zeytinyağı
   • Ayran
   • Su
   • Sıra
   Cevabı göster

   D) Sıra — Sıra, sert ve şekli değişmeyen katı bir maddedir.
7. Aşağıdakilerden hangisi bir katı maddedir?
   • Taş
   • Su
   • Süt
   • Hava
   Cevabı göster

   A) Taş — Taş, dışarıdan müdahale edilmedikçe şeklini koruyan katı bir maddedir.
8. Aşağıdakilerden hangisi bir sıvı maddedir?
   • Tahta
   • Meyve suyu
   • Oksijen
   • Kalem
   Cevabı göster

   B) Meyve suyu — Meyve suyu akışkan olduğu ve konulduğu kabın şeklini aldığı için sıvı bir maddedir.
9. Bir bardağa konulduğunda bardağın şeklini alan ve akışkan olan madde hangisidir?
   • Taş
   • Süt
   • Silgi
   • Kalem
   Cevabı göster

   B) Süt — Süt sıvıdır; akışkandır ve konulduğu kabın şeklini alır.
10. Aşağıdakilerden hangisi gaz hâlindeki maddeye örnektir?
    • Buz
    • Süt
    • Balonun içindeki hava
    • Çanta
    Cevabı göster

    C) Balonun içindeki hava — Balonun içindeki hava gazdır ve balonun her yerine yayılır.
11. Katı maddeler ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
    • Sert veya yumuşak olabilirler.
    • Dışarıdan bir kuvvet uygulanmadan şekilleri değişmez.
    • Belirli bir şekilleri vardır.
    • Konuldukları kabın şeklini alırlar.
    Cevabı göster

    D) Konuldukları kabın şeklini alırlar. — Katı maddeler konuldukları kabın şeklini almazlar, kendi şekillerini korurlar.
12. Bulunduğu her yere yayılan ve gözle görülmesi zor olan madde hâli hangisidir?
    • Buz
    • Katı
    • Gaz
    • Sıvı
    Cevabı göster

    C) Gaz — Gazlar, içinde bulundukları ortamın her yerine yayılma özelliğine sahiptir.