Kuvvetin Cisimlere Etkisi Oyunu

Kazanım

Konu özeti

Günlük hayatta hareket eden bir varlığı harekete geçirmek, durdurmak veya hızlandırmak için kuvvete ihtiyaç duyarız. Kuvvet, cisimler üzerinde itme ve çekme şeklinde uygulanır. Uyguladığımız bu kuvvet cismin hareket durumunu değiştirebilir. Örneğin, duran bir topa vurduğumuzda top harekete geçer; hareket eden bir bisikletin frenine bastığımızda ise bisiklet yavaşlar ve durur.

Kuvvetin cisimler üzerindeki etkileri bunlarla sınırlı değildir. Hareket halindeki bir cismin yönünü değiştirebilir veya esnek cisimlere uyguladığımızda şeklini değiştirebiliriz. Örneğin, bir oyun hamurunu sıktığımızda şekli değişir veya bir futbolcu topun yönünü değiştirmek için ona farklı bir açıyla vurur. Kuvvetin bu etkilerini gözlemlemek, çevremizdeki hareketliliği anlamamızı kolaylaştırır.

Örnek soru ve çözümü

Öğrencilerin sık yaptığı hata

Öğrenciler genellikle 'itme' ve 'çekme' kuvvetlerini sadece hareket etmekle ilişkilendirip şekil değiştirme etkisini gözden kaçırabilirler. Bu yanılgıyı gidermek için onlara bir süngeri veya yayı sıkmalarını söyleyin ve 'Cisim hareket mi ediyor yoksa şekli mi değişiyor?' diye sorarak aradaki farkı somutlaştırmalarını sağlayın.

Akıllı tahtada nasıl oynatılır?

• Sınıfı iki takıma ayırarak yarışma düzenleyin; hızlı cevap veren takıma puan vererek katılımı artırın.
• Soruları sormadan önce günlük yaşamdan örnekler (kapı kolu, el freni, oyun hamuru) vererek öğrencilerin tahmin yürütmesini isteyin.
• Tahtadaki soruları çözdürürken öğrencilerin hareketleri canlandırmasını isteyin; örneğin 'yavaşlama' dendiğinde ağır çekim yürümelerini isteyebilirsiniz.

Oyundaki sorular

1. Duran bir topu harekete geçirmek için aşağıdakilerden hangisini yapmalıyız?
   • Topa itme veya çekme kuvveti uygulamalıyız
   • Topu olduğu yerde bırakmalıyız
   • Topun şeklinin değişmesini beklemeliyiz
   • Topun yanından geçip gitmeliyiz
   Cevabı göster

   A) Topa itme veya çekme kuvveti uygulamalıyız — Duran bir cismi harekete geçirmek için cisme mutlaka bir kuvvet (itme veya çekme) uygulamak gerekir.
2. Bir futbolcunun hareket halindeki topu durdurup, sonra başka bir yöne doğru hızla şut çekmesi hangi kuvvet etkilerini içerir?
   • Sadece yön değiştirme
   • Sadece şekil değiştirme
   • Sadece hızlandırma
   • Durdurma, yön değiştirme ve hızlandırma
   Cevabı göster

   D) Durdurma, yön değiştirme ve hızlandırma — Top önce durdurulmuş, sonra farklı yöne yönlendirilmiş ve kuvvet uygulanarak hızlandırılmıştır; yani üç etki de görülür.
3. Bir oyun hamurunu avuç içinde yuvarlayarak şekil verdiğimizde, uyguladığımız kuvvetin temel etkisi nedir?
   • Hızlandırma
   • Yön değiştirme
   • Durdurma
   • Şekil değiştirme
   Cevabı göster

   D) Şekil değiştirme — Oyun hamuru gibi maddelere uygulanan kuvvet, cismin hareket durumunu değil, biçimini değiştirmektedir.
4. Çekmeceyi açarken ellerimizle nasıl bir kuvvet uygularız?
   • Hızlandırma kuvveti
   • Çekme kuvveti
   • Durdurma kuvveti
   • İtme kuvveti
   Cevabı göster

   B) Çekme kuvveti — Çekmeceyi kendimize doğru yaklaştırmak için uyguladığımız kuvvete çekme kuvveti denir.
5. Aşağıdakilerden hangisi kuvvet uygulandığında şekli değişen esnek bir maddedir?
   • Demir bilye
   • Ahşap blok
   • Sünger
   • Taş
   Cevabı göster

   C) Sünger — Sünger esnek bir maddedir; üzerine kuvvet uygulandığında şekli kolayca değişir ve kuvvet kalkınca eski haline döner.
6. Tenis oynayan bir oyuncunun, kendine gelen topa raketiyle vurup topu farklı bir yöne göndermesi kuvvetin hangi etkisidir?
   • Durdurma
   • Yön değiştirme
   • Hızlandırma
   • Şekil değiştirme
   Cevabı göster

   B) Yön değiştirme — Hareket halindeki bir cismin hareket doğrultusunu değiştirmek kuvvetin yön değiştirme etkisidir.
7. Duran bir arabayı hareket ettirmek isteyen kişi aşağıdakilerden hangisini yapmalıdır?
   • Arabaya itme kuvveti uygulamalıdır
   • Arabanın tekerleklerini soğutmalıdır
   • Arabanın şeklini değiştirmelidir
   • Arabanın yanından geçmelidir
   Cevabı göster

   A) Arabaya itme kuvveti uygulamalıdır — Duran bir cismi harekete geçirmek için ona dışarıdan bir itme veya çekme kuvveti uygulamak gerekir.
8. Bisiklet süren bir çocuk pedallara daha güçlü bastığında bisikletin hareketi nasıl değişir?
   • Yön değiştirir
   • Durur
   • Yavaşlar
   • Hızlanır
   Cevabı göster

   D) Hızlanır — Hareket eden bir cisme hareket yönünde daha fazla kuvvet uygulamak, cismin hızlanmasını sağlar.
9. Aşağıdakilerden hangisi 'itme' kuvvetine örnektir?
   • Çantayı sırta takmak
   • Çekmeceyi kendine doğru açmak
   • Market arabasını sürmek
   • İpi kendine doğru çekmek
   Cevabı göster

   C) Market arabasını sürmek — Market arabasını önümüze doğru iterek süreriz.
10. Hareket halindeki bir topa, hareket yönüne zıt yönde kuvvet uygularsak topun hareketi nasıl değişir?
    • Yönünü değiştirmez
    • Yavaşlar veya durur
    • Daha hızlı hareket eder
    • Şekli bozulur
    Cevabı göster

    B) Yavaşlar veya durur — Hareket yönüne ters uygulanan kuvvet, cismin hızını azaltır veya tamamen durmasını sağlar.
11. Esnek olmayan (sert) bir cisme çok büyük bir kuvvet uygularsak ne olur?
    • Cismin ağırlığı değişir
    • Cisim esner ve şekli düzelir
    • Cisim kırılabilir veya hasar görebilir
    • Cisim hızla hareket eder
    Cevabı göster

    C) Cisim kırılabilir veya hasar görebilir — Esnek olmayan maddeler kuvvetin etkisiyle eski haline dönemez; fazla kuvvet uygulanması durumunda yapıları bozulur veya kırılırlar.
12. Hareket halindeki bir arabanın frenine basıldığında araba üzerinde hangi kuvvet etkisi oluşur?
    • Yavaşlatma
    • Şekil değiştirme
    • Yön değiştirme
    • Hızlandırma
    Cevabı göster

    A) Yavaşlatma — Fren sistemi, tekerleklerin hareketine ters yönde bir kuvvet uygulayarak aracın yavaşlamasını ve durmasını sağlar.