Isı ve Hâl Değişimi Oyunu

Kazanım

Konu özeti

Doğadaki maddeler katı, sıvı ve gaz olmak üzere üç hâlde bulunur. Maddeler çevreden ısı aldıklarında veya çevreye ısı verdiklerinde hâl değiştirebilirler. Örneğin, buz kalıbı dışarıdan ısı aldığında sıvı hâle geçer; buna erime denir. Aynı şekilde, su ısıtıldığında buharlaşarak gaz hâline geçer.

Tersine süreçte ise maddeler ısı verdiklerinde hâl değiştirirler. Buzdolabının dondurucu kısmına konulan su, dışarıya ısı vererek donar ve katı hâle geçer. Su buharı ise soğuk bir yüzeye çarptığında ısı vererek yoğuşur ve tekrar sıvı hâle döner. Bu değişimler, maddelerin ısı alışverişiyle gerçekleşen doğal süreçlerdir.

Örnek soru ve çözümü

Öğrencilerin sık yaptığı hata

Öğrenciler genellikle sadece buzun eridiğini, diğer katı maddelerin hâl değiştiremeyeceğini düşünürler. Her maddenin uygun miktarda ısıtıldığında eriyebileceğini (örneğin çikolata veya metal) örneklerle anlatarak bu yanılgıyı giderebilirsiniz.

Akıllı tahtada nasıl oynatılır?

• Tahtada bir 'Isı Dedektörü' tablosu oluşturun; erime mi, donma mı olduğunu hızlıca tahmin ettirin.
• Sınıfı iki gruba ayırıp 'Isı Alanlar' ve 'Isı Verenler' şeklinde yarışmalar düzenleyin.
• Soru çözerken öğrencilere 'Bu madde ısı mı aldı yoksa ısı mı verdi?' sorusunu yüksek sesle sordurun.

Oyundaki sorular

1. Bir madde sıvıdan katıya geçerken ne yapar?
   • Genleşir
   • Buharlaşır
   • Isı alır
   • Isı verir
   Cevabı göster

   D) Isı verir — Sıvıdan katıya geçiş (donma) sürecinde madde dışarıya ısı verir.
2. Aşağıdakilerden hangisi suyun donarak katı hâle geçmesini sağlar?
   • Güneşte bekletmek
   • Dondurucuya koymak
   • Ocakta ısıtmak
   • Sallamak
   Cevabı göster

   B) Dondurucuya koymak — Suyun donması için dışarıya ısı vermesi, yani soğuması gerekir.
3. Islanan kıyafetlerin kuruması için neye ihtiyaç vardır?
   • Donmaya
   • Soğumaya
   • Isı vermeye
   • Isı almaya
   Cevabı göster

   D) Isı almaya — Kıyafetlerdeki suyun buharlaşması için dışarıdan ısı alması gerekir.
4. Aşağıdakilerden hangisi ısı alarak gerçekleşen bir olaydır?
   • Camın buğulanması
   • Suyun buz olması
   • Çikolatanın erimesi
   • Suyun donması
   Cevabı göster

   C) Çikolatanın erimesi — Erime olayı, maddenin dışarıdan ısı almasıyla gerçekleşir.
5. Tavaya konulan tereyağının bir süre sonra sıvılaşması hangi olaya örnektir?
   • Buharlaşma
   • Donma
   • Erime
   • Yoğuşma
   Cevabı göster

   C) Erime — Katı bir maddenin ısı alarak sıvılaşmasına erime denir.
6. Bir sıvının ısı alarak gaz hâline geçmesine ne ad verilir?
   • Buharlaşma
   • Yoğuşma
   • Donma
   • Erime
   Cevabı göster

   A) Buharlaşma — Sıvıların ısı alarak gaz hâline geçiş sürecine buharlaşma denir.
7. Dışarıya çıkarılan buz kalıbının zamanla erimesinin temel sebebi nedir?
   • Isı alması
   • Isı vermesi
   • Soğuması
   • Kırılması
   Cevabı göster

   A) Isı alması — Buz, çevresinden ısı alarak katı hâlden sıvı hâle geçer.
8. Kışın dışarıdan gelen gözlüklü bir kişinin camlarının buğulanması hangi olaydır?
   • Buharlaşma
   • Gözlüğün erimesi
   • Yoğuşma
   • Donma
   Cevabı göster

   C) Yoğuşma — Nefesimizdeki su buharı, soğuk gözlük camına çarparak ısı verir ve sıvıya dönüşür; bu yoğuşmadır.
9. Çikolatanın erimesi ile buzun erimesinin ortak özelliği nedir?
   • Her ikisinin de donması
   • Her ikisinin de ısı alması
   • Her ikisinin de ısı vermesi
   • Her ikisinin de gaz olması
   Cevabı göster

   B) Her ikisinin de ısı alması — Her iki madde de erime sürecinde çevresinden ısı almaktadır.
10. Banyo aynasının buğulanması olayı aşağıdakilerden hangisidir?
    • Yoğuşma
    • Donma
    • Buharlaşma
    • Erime
    Cevabı göster

    A) Yoğuşma — Sıcak su buharı soğuk aynaya çarparak ısı verir ve sıvıya dönüşür; buna yoğuşma denir.
11. Dondurucuya konulan meyve suyunun buz kalıbı hâline gelmesi nedir?
    • Yoğuşma
    • Donma
    • Erime
    • Buharlaşma
    Cevabı göster

    B) Donma — Sıvı bir maddenin dışarıya ısı vererek katılaşmasına donma denir.
12. Aşağıdakilerden hangisi ısı vererek gerçekleşen bir olaydır?
    • Karın erimesi
    • Buzun su olması
    • Dondurmanın erimesi
    • Su buharının yağmura dönüşmesi
    Cevabı göster

    D) Su buharının yağmura dönüşmesi — Su buharının yoğuşarak yağmura dönüşmesi için ısı vermesi gerekir.