duyu organlarıyla maddeyi niteleme Oyunu

Kazanım

Konu özeti

Çevremizdeki her varlık bir maddedir. Maddeleri nitelemek ve tanımak için beş duyu organımızı kullanırız. Dokunarak bir maddenin sert mi yumuşak mı olduğunu, rengini gözümüzle görerek, tadını ise dilimizle ayırt ederiz. Ayrıca bazı maddelerin kokusunu burnumuzla alır, çıkardığı sesi kulağımızla işitiriz. Maddeleri niteleyen özellikler; sertlik, yumuşaklık, pürüzlülük, pürüzsüzlük, esneklik, koku, tat ve renktir.

Bir maddenin tüm özelliklerini anlamak için bazen birden fazla duyu organımızı kullanmamız gerekebilir. Örneğin bir meyvenin hem rengine bakarız hem de tadına bakarız. Ancak güvenliğimiz için tanımadığımız veya dışarıda bulduğumuz maddeleri tatmak veya koklamak tehlikeli olabilir. Bu yüzden gözlem yaparken dikkatli olmalı, özelliklerini bilmediğimiz maddeleri doğrudan tatmamalı veya koklamamalıyız.

Örnek soru ve çözümü

Öğrencilerin sık yaptığı hata

Öğrenciler bazen "pürüzsüz" ile "yumuşak" kavramlarını karıştırırlar. Bir yüzeyin düz olması pürüzsüz olduğu anlamına gelir, ancak bu durum nesnenin sert veya yumuşak olduğu hakkında bilgi vermez. Bu yanılgıyı gidermek için öğrencilere pürüzsüz bir masa (sert) ve pürüzsüz bir yastık (yumuşak) örnekleri üzerinden dokunma hissini karşılaştırmalarını söyleyebilirsiniz.

Akıllı tahtada nasıl oynatılır?

• "Gözler Bağlı Tahmin": Bir öğrencinin gözlerini kapatın ve sınıftaki bir nesneyi eline vererek hangi duyu organını kullandığını ve maddenin hangi özelliğini fark ettiğini sorun.
• "Özellik Avcısı": Tahtaya bir nesne resmi yansıtın ve öğrencilerden bu nesneyi niteleyen en az üç özelliği (renk, şekil, doku) sırayla söylemelerini isteyin.
• "Sessiz Betimleme": Bir öğrenciye bir nesne seçin ve o nesnenin adını söylemeden sadece duyu organlarıyla niteleyen özelliklerini (Örn: "Yuvarlak, kırmızı, tatlı") anlatarak arkadaşlarına tahmin ettirin.

Oyundaki sorular

1. Bir porselen tabağın "kırılgan" özelliğini nasıl tanımlarız?
   • Renginin parlak olmasıyla
   • Çok yumuşak olmasıyla
   • Düştüğünde kolayca parçalanmasıyla
   • Çok güzel kokmasıyla
   Cevabı göster

   C) Düştüğünde kolayca parçalanmasıyla — Kırılgan maddeler, üzerine kuvvet uygulandığında veya düştüğünde kolayca parçalanan maddelerdir.
2. Balın tadının tatlı olduğunu hangi duyu organımızla anlarız?
   • Göz
   • Deri
   • Dil
   • Kulak
   Cevabı göster

   C) Dil — Maddelerin tadını ayırt etmek için dilimizi kullanırız.
3. Bilmediğimiz bir sıvı maddeyi koklamak neden tehlikelidir?
   • Çok güzel kokabileceği için
   • Çok az miktarda olacağı için
   • Rengini görmemiz zor olacağı için
   • Zehirli veya tahriş edici olabileceği için
   Cevabı göster

   D) Zehirli veya tahriş edici olabileceği için — Bilmediğimiz maddeler zararlı gazlar yayabilir, bu yüzden onları koklamak sağlığımızı tehdit eder.
4. Aşağıdakilerden hangisi esnek bir maddedir?
   • Porselen tabak
   • Lastik toka
   • Demir çivi
   • Tahta blok
   Cevabı göster

   B) Lastik toka — Esnek maddeler kuvvet uygulandığında şekli değişen, kuvvet kalkınca eski haline dönen maddelerdir.
5. Bir elmanın kırmızı renkli olduğunu hangi duyu organımızla algılarız?
   • Göz
   • Deri
   • Kulak
   • Burun
   Cevabı göster

   A) Göz — Gözümüz varlıkların rengini, şeklini ve büyüklüğünü algılamamızı sağlar.
6. Bir parfümün kokusunu hangi duyu organımızla fark ederiz?
   • Burun
   • Dil
   • Göz
   • Kulak
   Cevabı göster

   A) Burun — Maddelerin kokularını ayırt etmek için burnumuzu kullanırız.
7. Gözlerimiz kapalıyken elimizdeki kırmızı bir topun hangi özelliğini anlayamayız?
   • Şeklinin yuvarlak olduğunu
   • Sert mi yumuşak mı olduğunu
   • Pürüzsüz olduğunu
   • Renginin kırmızı olduğunu
   Cevabı göster

   D) Renginin kırmızı olduğunu — Renk özelliği sadece görme duyumuzla algılanabilir; gözler kapalıyken renk ayırt edilemez.
8. Bir nesneye dokunduğumuzda sert olduğunu anlıyorsak, bu nesne hakkında kesinlikle neyi söyleyebiliriz?
   • Parlak renkli olduğunu
   • Çok ağır olduğunu
   • Kolayca esnemediğini
   • Çok güzel koktuğunu
   Cevabı göster

   C) Kolayca esnemediğini — Sertlik, dokunulduğunda şekil değiştirmeme veya esnememe özelliğidir.
9. Bir okul zilinin sesini hangi duyu organımızla işitiriz?
   • Göz
   • Burun
   • Dil
   • Kulak
   Cevabı göster

   D) Kulak — Sesleri algılamamızı sağlayan duyu organımız kulaktır.
10. Aşağıdaki maddelerden hangisi pürüzlü bir yüzeye sahiptir?
    • Ağaç kabuğu
    • Ayna
    • Cam bardak
    • Plastik top
    Cevabı göster

    A) Ağaç kabuğu — Ağaç kabuğu dokunulduğunda girintili çıkıntılı, yani pürüzlü hissedilir.
11. Bir limonun sarı renkli ve ekşi olduğunu hangi duyu organlarımızla anlarız?
    • Deri ve kulak
    • Göz ve dil
    • Kulak ve burun
    • Burun ve deri
    Cevabı göster

    B) Göz ve dil — Rengini gözümüzle görür, ekşi tadını dilimizle alırız.
12. Bir taşın sert olduğunu nasıl anlarız?
    • Duyarak
    • Dokunarak
    • Tadarak
    • Koklayarak
    Cevabı göster

    B) Dokunarak — Sertlik ve yumuşaklık gibi özellikleri anlamak için dokunma duyumuzu kullanırız.