Saf Madde ve Karışım Oyunu

Kazanım

Konu özeti

Doğada bulunan maddeler yapılarına göre saf madde ve karışım olarak ikiye ayrılır. Saf maddeler; tek cins tanecikten oluşan, içeriğinde başka hiçbir madde barındırmayan maddelerdir. Altın, gümüş, demir, şeker, tuz ve damıtılmış su saf maddelere örnek olarak verilebilir. Saf maddelerin belirli erime ve kaynama noktaları vardır, bu özellikleri sayesinde kolayca ayırt edilebilirler.

Karışımlar ise en az iki farklı saf maddenin, kendi özelliklerini kaybetmeden bir araya gelmesiyle oluşur. Günlük yaşamımızda karşılaştığımız maddelerin çoğu aslında birer karışımdır. Çorba, salata, hava, deniz suyu ve ayran karışımlara en güzel örneklerdendir. Karışımlar fiziksel yöntemlerle (süzme, eleme gibi) tekrar saf hallerine ayrıştırılabilirler. Maddeleri incelerken 'bu madde tek bir cins tanecikten mi oluşuyor?' sorusunu sormak, saf madde ve karışım ayrımını yapmamızı kolaylaştırır.

Örnek soru ve çözümü

Öğrencilerin sık yaptığı hata

Öğrenciler genellikle 'saf' kelimesini 'temiz' anlamıyla karıştırır. Örneğin, kirli bir suyu 'saf değildir' şeklinde tanımlarken, temiz musluk suyunu 'saf maddedir' şeklinde yanlış sınıflandırabilirler. Öğretmenler olarak saf maddenin 'tek cins tanecik' olduğunu, suyun ise içinde çözünmüş mineraller nedeniyle aslında bir karışım olduğunu vurgulamanız gerekir.

Akıllı tahtada nasıl oynatılır?

• Sınıfa içerisinde saf maddeler ve karışımlar olan kutular getirin; öğrencilerden rastgele bir madde seçip 'Saf mı, karışım mı?' diye sınıflandırmasını isteyin.
• Sınıfı ikiye ayırın; bir tarafa 'Saf', diğer tarafa 'Karışım' yazın. Siz örnekleri söyledikçe öğrencilerin doğru tarafa koşmasını sağlayarak hareketli bir yarışma yapın.
• Öğrencilerin günlük hayattan bildiği 'salata' veya 'limonata' gibi karışımların içinde nelerin olduğunu sorarak, karışımın içeriğini analiz etmelerini teşvik edin.

Oyundaki sorular

1. Aşağıdakilerden hangisi bir saf maddedir?
   • Altın
   • Çorba
   • Salata
   • Ayran
   Cevabı göster

   A) Altın — Altın, doğada tek cins tanecikten oluşan saf bir maddedir; diğerleri ise birden fazla maddenin birleşimi olan karışımlardır.
2. Mutfakta yapılan bir kek hamuru için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
   • Kendi kendine oluşur.
   • Saf maddedir.
   • Hiçbir madde içermez.
   • Karışımdır.
   Cevabı göster

   D) Karışımdır. — Kek hamuru; un, yumurta, süt ve şeker gibi maddelerin birleşimi olduğu için bir karışımdır.
3. Aşağıdakilerden hangisi bir karışımdır?
   • Tuz
   • Salata
   • Şeker
   • Demir
   Cevabı göster

   B) Salata — Salata, içerisine konulan farklı sebzelerin bir araya gelmesiyle oluşan bir karışımdır; diğer seçenekler ise saf maddedir.
4. Saf maddeler ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
   • İçlerinde birden fazla madde vardır.
   • Fiziksel yollarla kolayca ayrıştırılabilirler.
   • Tek cins tanecikten oluşurlar.
   • Her zaman karışımdırlar.
   Cevabı göster

   C) Tek cins tanecikten oluşurlar. — Saf maddelerin temel özelliği, başka maddelerle karışmamış, tek cins tanecikten oluşmalarıdır.
5. Aşağıdaki maddelerden hangisi hem saf madde hem de doğada bulunan bir elementtir?
   • Toprak
   • Çorba
   • Ayran
   • Bakır
   Cevabı göster

   D) Bakır — Bakır, tek cins tanecikten oluşan saf bir maddedir; diğer seçenekler birden fazla maddenin birleşimidir.
6. Bir arkadaşınız 'Musluk suyu saf maddedir' derse, buna nasıl bir düzeltme yaparsınız?
   • Musluk suyu sadece karbondioksittir.
   • Hayır, musluk suyu klor ve mineraller içerdiği için karışımdır.
   • Evet, çok haklısın.
   • Musluk suyu bir elementtir.
   Cevabı göster

   B) Hayır, musluk suyu klor ve mineraller içerdiği için karışımdır. — Musluk suyunda suyun yanında mineraller ve klor gibi maddeler bulunduğu için saf değil, bir karışımdır.
7. Aşağıdakilerden hangisi bir karışım olmasına rağmen dışarıdan bakıldığında tek bir maddeymiş gibi görünür?
   • Meyve tabağı
   • Karışık çerez
   • Tuzlu su
   • Salata
   Cevabı göster

   C) Tuzlu su — Tuzlu su, tuzun suda çözünmesiyle oluşan ve dışarıdan bakıldığında tek bir sıvı gibi görünen bir karışımdır.
8. Deniz suyu ile ilgili hangisi doğrudur?
   • İçinde tuz ve diğer maddeler olduğu için karışımdır.
   • Karışım değil, bir elementtir.
   • Sadece sudan oluşur.
   • Saf bir maddedir.
   Cevabı göster

   A) İçinde tuz ve diğer maddeler olduğu için karışımdır. — Deniz suyu, suyun yanı sıra içinde çözünmüş tuz ve mineraller barındırdığı için bir karışımdır.
9. Toprak neden bir karışım olarak kabul edilir?
   • Saf bir madde olduğu için.
   • Rengi kahverengi olduğu için.
   • Sadece taşlardan oluştuğu için.
   • İçinde kum, kil, su, hava ve bitki parçaları gibi birçok madde barındırdığı için.
   Cevabı göster

   D) İçinde kum, kil, su, hava ve bitki parçaları gibi birçok madde barındırdığı için. — Toprak; içerisinde birçok farklı maddeyi, mineralleri ve organik parçaları barındırdığı için bir karışımdır.
10. Bir karışımı oluşturan maddeler ile ilgili hangisi söylenebilir?
    • Sadece sıvı maddeler karışım oluşturur.
    • Maddeler yeni bir maddeye dönüşür.
    • Maddeler kendi özelliklerini korurlar.
    • Maddeler özelliklerini kaybeder.
    Cevabı göster

    C) Maddeler kendi özelliklerini korurlar. — Karışımlarda maddeler bir araya gelir ancak kendi özelliklerini (tat, koku vb.) kaybetmezler.
11. Hava ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
    • Saf bir maddedir.
    • Bir karışımdır.
    • Sadece oksijenden oluşur.
    • Gözle görülebilir bir saf maddedir.
    Cevabı göster

    B) Bir karışımdır. — Hava, içerisinde azot, oksijen ve diğer gazları barındıran bir karışımdır.
12. Aşağıdakilerden hangisi bir karışım örneği değildir?
    • Demir tozu
    • Hava
    • Deniz suyu
    • Şekerli su
    Cevabı göster

    A) Demir tozu — Demir tozu, tek cins atomlardan oluşan bir saf maddedir; diğerleri ise farklı maddelerin birleştiği karışımlardır.