Sesteş Sözcükleri Ayırt Etme Oyunu

Kazanım

Konu özeti

Sesteş (eş sesli) sözcükler, yazılışları ve okunuşları tıpatıp aynı olan ancak anlamları birbirinden tamamen farklı olan kelimelerdir. Örneğin 'gül' kelimesi, bir çiçek ismi olarak kullanılabileceği gibi, mutlu olduğumuzda yaptığımız 'gülmek' eylemi olarak da kullanılabilir. Bu kelimelerin hangi anlamda kullanıldığını anlamak için mutlaka içinde bulundukları cümleyi okumamız gerekir.

Öğrencilerimiz sıkça sesteş sözcükleri eş anlamlı sözcüklerle karıştırabilirler. Sesteş kelimelerde tek bir kelime iki farklı dünyayı temsil ederken, eş anlamlı kelimelerde iki farklı kelime aynı dünyayı (anlamı) temsil eder. Cümleyi okurken kelimenin yerine alternatifini koyarak veya cümlenin genelindeki ipuçlarını takip ederek sesteş sözcükleri kolaylıkla ayırt edebilirler.

Örnek soru ve çözümü

Öğrencilerin sık yaptığı hata

Öğrenciler sıklıkla 'eş anlamlı' ve 'eş sesli' kavramlarını birbirine karıştırır. Onlara 'Eş anlamlılar farklı kıyafet giymiş aynı kişilerdir, sesteşler ise aynı kıyafeti giymiş farklı kişilerdir' benzetmesini yaparak bu kavram kargaşasını kolayca giderebilirsiniz.

Akıllı tahtada nasıl oynatılır?

• Sınıfı iki gruba ayırın ve ekranda beliren sesteş kelime için her grup sırayla iki farklı anlamını içeren birer cümle kursun.
• Ekranda bir sesteş kelime göründüğünde, öğrencilerden bu kelimenin her iki anlamını da vücut dilleriyle (jest ve mimik) canlandırmalarını isteyin.
• Sesteş kelimeleri içeren bir 'hikaye tamamlama' etkinliği yapın; boşluklara uygun sesteş kelimeyi yerleştirirken anlam değişikliğine dikkat etmelerini vurgulayın.

Oyundaki sorular

1. Aşağıdaki kelimelerden hangisi sesteş bir kelime DEĞİLDİR?
   • Masa
   • Dal
   • Bin
   • Kaz
   Cevabı göster

   A) Masa — Masa kelimesinin başka bir anlamı yoktur, bu yüzden sesteş değildir.
2. 'Kır' kelimesi hangi cümlede 'kırmak' eylemi anlamında kullanılmıştır?
   • Kırlarda çiçek topladık.
   • Kır gezisine çıkacağız.
   • Kır manzarası çok güzel.
   • Ekmeği ikiye kır.
   Cevabı göster

   D) Ekmeği ikiye kır. — 'Ekmeği ikiye kır.' cümlesinde kır, kırmak eylemi anlamındadır; diğerlerinde kır, şehir dışındaki açık alan anlamındadır.
3. 'Ben' kelimesi hangi cümlede 'kişi zamiri' anlamında kullanılmıştır?
   • Benleri çok belirgindi.
   • Bu kazağı ben ördüm.
   • Elindeki ben çok koyu.
   • Yüzünde küçük bir ben var.
   Cevabı göster

   B) Bu kazağı ben ördüm. — B şıkkında kişi kastedilirken, diğerlerinde ciltteki leke (ben) kastedilmiştir.
4. 'Diz' kelimesi hangi cümlede 'sıralamak' anlamında kullanılmıştır?
   • Diz kapaklarım ağrıyor.
   • Kitapları rafa düzenli diz.
   • Ayağımın dizi çok acıdı.
   • Dizi film izledik.
   Cevabı göster

   B) Kitapları rafa düzenli diz. — B şıkkında dizmek (sıralamak) eylemi anlatılmaktadır; diğerlerinde vücut bölümü olan diz kastedilmiştir.
5. 'Yat' kelimesi hangi cümlede 'deniz aracı' anlamında kullanılmıştır?
   • Öğleden sonra mutlaka yat.
   • Yorgun olduğum için yat.
   • Limanda büyük bir yat var.
   • Akşam erken yat.
   Cevabı göster

   C) Limanda büyük bir yat var. — C şıkkında gemi türü olan yat, diğerlerinde uzanmak (yatmak) eylemi kastedilmiştir.
6. Aşağıdaki kelime çiftlerinden hangisi sesteşlik özelliği GÖSTERMEZ?
   • Yüz - Yüz
   • Çay - Çay
   • Gül - Gül
   • Okul - Mektep
   Cevabı göster

   D) Okul - Mektep — Okul ve mektep eş anlamlı kelimelerdir, sesteş değildir.
7. 'Bin' kelimesi hangi cümlede sayı olan 'bin' anlamında kullanılmıştır?
   • Babam bin lira kazandı.
   • Otobüse hemen bin.
   • Bisiklete bin ve git.
   • Ata binmek çok zevkli.
   Cevabı göster

   A) Babam bin lira kazandı. — B şıkkında sayı olan bin, diğerlerinde binmek (bir aracın üzerine çıkmak) eylemi kastedilmiştir.
8. 'Yaz' kelimesi aşağıdakilerin hangisinde mevsim anlamında kullanılmıştır?
   • Deftere adını yaz.
   • Mektubu hemen yaz.
   • Öğretmen tahtaya yazdı.
   • Bu yaz tatile gideceğiz.
   Cevabı göster

   D) Bu yaz tatile gideceğiz. — B şıkkında sıcak mevsim kastedilirken, diğerlerinde yazmak eylemi anlatılmaktadır.
9. 'At' kelimesi hangi cümlede 'fırlatmak' anlamında kullanılmıştır?
   • Atın yelesi çok uzun.
   • Çiftlikte hızlı bir at var.
   • Çöpü kutuya at.
   • Yarışta at birinci oldu.
   Cevabı göster

   C) Çöpü kutuya at. — B şıkkında at kelimesi atmak eylemi, diğerlerinde ise hayvan ismi olarak kullanılmıştır.
10. 'Yüz' kelimesi hangi cümlede sayı anlamında kullanılmıştır?
    • Yüzüm çok ağrıyor.
    • Yüzümde ben çıktı.
    • Denize girip yüzdüm.
    • Annem yüz elma aldı.
    Cevabı göster

    D) Annem yüz elma aldı. — 'Annem yüz elma aldı.' cümlesinde yüz, sayı anlamındadır.
11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'gül' kelimesi çiçek anlamında kullanılmıştır?
    • Neden sürekli gülüyorsun?
    • Bahçedeki gül çok kokuyor.
    • Komik şeylere gülmek güzeldir.
    • Her şeye gülünmez.
    Cevabı göster

    B) Bahçedeki gül çok kokuyor. — Diğer seçeneklerde gülmek eylemi belirtilirken, B şıkkında çiçek olan gül kastedilmiştir.
12. 'Çay' kelimesi hangi cümlede farklı bir anlamda kullanılmıştır?
    • Kahvaltıda sıcak çay içtim.
    • Bardağımdaki çay bitti.
    • Köyün kenarından çay geçiyor.
    • Çay doldurur musun?
    Cevabı göster

    C) Köyün kenarından çay geçiyor. — C şıkkında çay, küçük akarsu anlamında kullanılmıştır; diğerleri içecek anlamındadır.